Ο λαϊκισμός και ο Ντόναλντ Τραμπ αποτελούν υπαρξιακή απειλή για το Διεθνές Δίκαιο και την παγκόσμια κοινωνία

Από την αρχή της προεδρίας του, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει καταστήσει σαφές ότι σκοπεύει να προσαρτήσει τον Καναδά και τη Γροιλανδία, τις οποίες θεωρεί ζωτικής σημασίας για τα συμφέροντα των ΗΠΑ. Στην περίπτωση της Γροιλανδίας δηλώνει ότι δεν θα διστάσει να χρησιμοποιήσει στρατιωτική δύναμη για να την προσαρτήσει - δηλαδή να εισβάλει την Δανία, μια σύμμαχο χώρα του ΝΑΤΟ. Πρόσφατα ο Πρόεδρος Τράμπ επέβαλει δασμούς σε αγαθά που εξάγονται στις ΗΠΑ απο την Δανία, τη Σουηδία, τη Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Νορβηγία, τη Ολλανδία, τη Γερμανία και τη Φινλανδία έως ότου οι χώρες αυτές υποστηρίξουν την προσάρτηση της Γροιλανδίας από τις ΗΠΑ.

Εδώ και πολύ καιρό, ο Αμερικανός πρόεδρος έχει καταστήσει σαφές ότι δεν σέβεται το κράτος δικαίου και το Διεθνές Δίκαιο. Μάλιστα, μόλις πριν από λίγες ημέρες δήλωσε ότι «δεν χρειάζομαι το διεθνές δίκαιο» και ότι ο μόνος φραγμός της παγκόσμιας εξουσίας του είναι η «δική του ηθική» και το «δικό του μυαλό». Η περιφρόνηση του Διεθνούς Δικαίου ήταν εμφανής σε όλους όταν δήλωσε ότι οι ΗΠΑ θα «καταλάβουν» και θα «κατέχουν» τη Λωρίδα της Γάζας. Το επιβεβαίωσε όταν διέταξε στρατιωτική δράση των ΗΠΑ κατά της Βενεζουέλας και τη σύλληψη του αρχηγού του κράτους της, κάτι που πιθανότατα συνιστά παραβίαση του άρθρου 2 παράγραφος 4 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών.

Η ρητορική του Τραμπ δεν αποτελεί μόνο κάποια αλλοπρόσαλλα λόγια που εκφράζονται από ένα ασταθές άτομο. Αποτελούν τη βάση μιας στρατηγικής. Εκφράζουν το δίκαιο του δυνατού, δηλαδή ότι σε αυτο τον κόσμο μόνο «ο ισχυρός είναι σωστός». Αποτελούν βασικό δόγμα των σύγχρονων ακροδεξιών λαϊκιστικών ιδεολογιών που στο όνομα της ψευδο-«κυριαρχίας» αγνοούν το Διεθνές Δίκαιο, τα ανθρώπινα δικαιώματα, τους παγκόσμιους και περιφερειακούς θεσμούς, το ελεύθερο εμπόριο και τη διεθνή φιλελεύθερη τάξη. Αγνοούν τους θεσμούς και τα νομικά δόγματα που η ίδια οι ΗΠΑ πρωτοστάτησαν στην οικοδόμησή τους και που για πολλές δεκαετίες υπερασπιζόταν. Όμως ο λαϊκισμός δεν αποτελεί απο μόνο του μια ιδεολογία – αποτελεί μόνο μια στρατηγική για την απόκτηση και τη διατήρηση της εξουσίας.

Αυτό που πολλοί άνθρωποι στη Δύση, και ιδιαίτερα οι νέοι, αδυνατούν να καταλάβουν είναι ότι η ειρήνη και η ευημερία που ακολούθησαν τους δύο Παγκόσμιους Πολέμους δεν υπήρξε τυχαία. Ήταν το αποτέλεσμα της υιοθέτησης μιας διεθνούς παγκόσμιας τάξης που βασιζόταν σε διεθνείς νομικούς κανόνες, στη φιλελεύθερη δημοκρατία, στις ελεύθερες αγορές και τα ανθρώπινα δικαιώματα - που προωθούσε τη λογοδοσία, τη συνεργασία και την κατανόηση μεταξύ των κρατών.

Εάν δεν υπάρχει διεθνές δίκαιο, εάν δεν υπάρχουν διεθνείς δικαστήρια, τότε ποιος καθορίζει τι είναι σωστό και τι λάθος; Εάν δεν υπάρχουν οριοθετημένες συμφωνημένες αρχές συμπεριφοράς, τότε τι εμποδίζει οποιοδήποτε κράτος να αναλάβει μονομερώς οποιαδήποτε ενέργεια επιθυμεί; Όταν ο Τραμπ δηλώνει ότι η Γροιλανδία είναι απαραίτητη για τις ΗΠΑ και ως εκ τούτου θα την προσαρτήσει με τη χρήση βίας, τότε τι εμποδίζει την Κίνα να κάνει το ίδιο με την Ταϊβάν ή τη Ρωσία με τη Βαλτική και την Πολωνία, η και την Τουρκία με την Ελλάδα και την Κύπρο; Όταν ο Τραμπ δηλώνει ότι μόνο και μόνο επειδή «η Δανοί είχαν μια βάρκα εκεί πριν από 500 χρόνια δεν σημαίνει ότι τους ανήκει η γη», τότε τι εμποδίζει την Κίνα ή την Ιαπωνία να επαναλάβουν αυτόν τον ισχυρισμό κατά της Αυστραλίας ή της Νέας Ζηλανδίας; Τουναντίον, θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει ότι τους προσκαλεί να το κάνουν.

‘Εξαρση λαϊκισμού

Γιατί ένα μεγάλο πολιτικό κύμα λαϊκισμού έχει κάνει την εμφάνισή του την τελευταία δεκαετία στις ΉΠΑ και στις δυτικές Δημοκρατίες; Γιατί άνθρωποι γοητεύονται απο ηγέτες σαν τον Τραμπ και τη λαϊκιστική ακροδεξιά πολιτική του; Γιατί υπάρχει αυξανόμενη δυσπιστία προς τους δημοκρατικούς θεσμούς; Η απάντηση δεν είναι απλή γιατι ο λαϊκισμός είναι μία σύνθετη αναλυτική έννοια.

Ο λαϊκισμός συνδέεται στενά με καταστάσεις κρίσης. Οι επιπτώσεις της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης το 2008 δεν μπορούν να υποτιμηθούν. Εξακολουθεί να αντηχεί σήμερα, καθώς επέφερε ένα σημαντικό πλήγμα στις δυτικές οικονομίες και υπονόμευσε την πίστη στην πολιτική και οικονομική τάξη και το χρηματοπιστωτικό σύστημα. Η πανδημία COVID-19 επιδείνωσε την άνοδο του λαϊκισμού. Ο προσωρινός περιορισμός ατομικής κυκλοφορίας, αυστηρές νομοθεσίες, η επιβολή υποχρεωτικού εμβολιασμού και η οικονομική ανασφάλεια προκάλεσαν αντισυστημική ρητορική και οργανωμένη παραπληροφόρηση, προπαγάνδα και διασπορά ψευδών ειδήσεων.

Η υπερ-παγκοσμιοποίηση που έλαβε χώρα τα τελευταία τριάντα χρόνια, ενώ παρήγαγε μεγάλα οφέλη όπως η οικονομική ανάπτυξη και η τεχνολογική πρόοδος, προκάλεσε επίσης ανισότητες και αποβιομηχάνιση στον δυτικό κόσμο. Πολλοί εργαζόμενοι εργοστασίων έχασαν τις δουλειές τους λόγω της μετεγκατάστασης παραγωγής στην Κίνα και σε άλλες αναπτυσσόμενες χώρες.

Τέλος, η μερική υιοθέτηση απο Δυτικές κυβερνήσεις της «κουλτούρας της αφύπνισης / woke culture» και ζητήματα όπως το μεταναστευτικό αποξένωσαν αρκετούς ανθρώπους και προκάλεσαν αντίσταση και συσσωρευμένο θυμό. Οι λαϊκιστές κατάφεραν να εκμεταλλευτούν αυτά τα φαινόμενα κατηγορώντας τις πολιτιστικές ελίτ ότι δεν έχουν επαφή με τους απλούς ανθρώπους. Δυστυχώς πολλές κυβερνήσεις δεν αφιέρωσαν χρόνο για να ενημερώσουν σωστά, πλήρως και αποτελεσματικά τον κόσμο και να δημιουργήσουν συναίνεση για αλλαγή. Ως αποτέλεσμα, ο δημόσιος διάλογος έχει συχνά καταληφθεί από συντονισμένες εκστρατείες παραπληροφόρησης, να επικρατεί η φασαρία και τα συνθήματα, και να εκτοπίζεται η ουσιαστική συζήτηση για κρίσιμα ζητήματα.

Ολιγάρχες τεχνολογίας και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης

Η άνοδος του λαϊκισμού έχει υποβοηθηθεί και ενθαρρυνθεί σημαντικά από τη δραστική εξάπλωση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Ενώ πλατφόρμες όπως το X (πρώην Twitter), το Facebook και το Tik Tok έχουν δώσει φωνή σε όλους τους ανθρώπους και από αυτή την άποψη έχουν εκδημοκρατίσει την πολιτική συμμετοχή, έχουν επίσης επιτρέψει τη παραπληροφόρηση, την εξτρεμιστική ρητορική και την πολιτική χειραγώγηση. Οι πλατφόρμες ελέγχονται από μια μικρή ομάδα δισεκατομμυριούχων ολιγαρχών τεχνολογίας, συνήθως με έδρα τις ΗΠΑ. Στο όνομα της «ελευθερίας του λόγου» επιτρέπουν, αν όχι ενθαρρύνουν, μια τέτοια παραπληροφόρηση για τις δικές τους προσωπικές ατζέντες και πολιτικές πεποιθήσεις. Η υποστήριξη του Έλον Μασκ στο ακροδεξιό πολιτικό κόμμα Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) κατά τις γερμανικές εκλογές του 2025 και η εμφάνισή του στις εκδηλώσεις τους είναι απόδειξη αυτού.

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ενισχύουν συστηματικά συγκεκριμένο πολιτικό περιεχόμενο και καταστέλλουν συστηματικά άλλα. Διαμορφώνουν άποψεις και χειραγωγούν τους χρήστες. Οι αλγόριθμοι δημιουργούν θαλάμους ηχούς (echo chambers) ψευδούς περιεχομένου στους οποίους τα άτομα εκτίθενται κυρίως σε πληροφορίες που ενισχύουν τις προκαταλήψεις τους. Οι αλγόριθμοι προωθούν περιεχόμενο που προκαλεί αλληλεπίδραση (likes, shares), ανεξάρτητα από την ακρίβειά του – δεν υπάρχει μηχανισμός επαλήθευσής του. Ευνοούν το εντυπωσιακό περιεχόμενο που προωθεί τον θυμό και τον φόβο, καθώς είναι πιο πιθανό να υπάρχει μεγάλη αλληλεπίδραση και να γίνει κάτι «viral» όταν υπάρχει θυμός και συναισθηματική αντίδραση. Πολύ σπάνια μια θετική πολιτική δήλωση η θετική είδηση θα γίνουν «viral» στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Οι πολιτικοί που τροφοδοτούν τον θυμό, το μίσος και επενδύουν σε παιχνίδια επίρριψης ευθυνών και θεωρίες συνωμοσίας γίνονται εύκολα τάση και τυγχάνουν μεγάλης προβολής και προώθησης. ‘Έτσι, η απαξίωση των θεσμών και των πολιτικών αντιπάλων ειναι κατι εύκολο αφού η ταχύτητα με την οποία διαδίδονται ψευδείς πληροφορίες είναι πολύ μεγαλύτερη από την ταχύτητα επαλήθευσής τους.

Σήμερα, περισσότερο από ποτέ οι Δυτικές δημοκρατίες δέχονται επίθεση. Δέχονται εσωτερική επίθεση από εκείνους που ζητούν την επιστροφή στον μεσαίωνα. Από μεγιστάνες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στις ΗΠΑ που επιθυμούν να παρέμβουν στις ευρωπαϊκές εκλογές και να υποστηρίξουν ακροδεξιά λαϊκιστικά κόμματα όπως το κόμμα Μεταρρύθμιση του Ηνωμένου Βασιλείου του Νάιτζελ Φάρατζ, ο Εθνικός Συναγερμός της Μαρί Λεπέν, το κόμμα Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) και τον Βίκτορ Όρμπαν στην Ουγγαρία. Ο κοινός παρονομαστής όλων αυτών είναι ο ακραίος εθνικισμός η ρητορική τους κατά της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παρόμοιες παρεμβάσεις γίνονται στον Καναδά και την Αυστραλία. Δυστυχώς, δεν υπάρχουν ευρωπαϊκές πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης που να έχουν εκατομμύρια χρήστες. Η Ευρώπη είναι ευάλωτη γιατί έχει χάσει τον έλεγχο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης τα οποία υπαγορεύονται από τις ΗΠΑ και την Κίνα.

Εξωτερικές παρεμβάσεις στις δημοκρατικές διαδικασίες

Συντονισμένες εξωτερικές παρεμβάσεις γίνονται στις ευρωπαϊκές, αμερικανικές και αυστραλιανές εκλογές με μεγάλες εκστρατείες επιρροής στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ρωσικά bots «χακάρουν» αλγόριθμους, χιλιάδες ψεύτικοι λογαριασμοί μπορει να κατακλύσουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με δεκάδες ή εκατοντάδες χιλιάδες αναρτήσεις σε μία μόνο ημέρα. Στόχος της εξωτερικής παρέμβασης είναι η διαστρέβλωση και η ψευδής παρουσίαση γεγονότων. Υπαρκτά προβλήματα διογκώνονται τεχνητά, υπάρχει διασπορά ψευδών ειδήσεων, διαστρέβλωση γεγονότων, προώθηση της ρητορικής μίσους και χειραγώγηση των συναισθημάτων των ανθρώπων. Στόχος είναι η δημιουργία χάους προκειμένου να ενθαρρυνθεί η απώλεια της εμπιστοσύνης των πολιτών στους δημοκρατικούς θεσμούς και να διαλύσουν τις δυτικές κοινωνίες.

Τουναντίον, μέχρι σήμερα, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν αποτελούν σημαντικό πρόβλημα για χώρες όπως η Ρωσία, τη Κίνα και την Τουρκία, καθώς δεν είναι πλήρεις δημοκρατίες. Αυτές οι χώρες είτε απαγορεύουν εντελώς τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είτε τα καταστέλλουν σε μεγάλο βαθμό σε περιόδους αναταραχής. Για παράδειγμα, το Facebook και το X (πρώην Twitter) απαγορεύονται στην Κίνα και τη Ρωσία, ενώ σε πολλές περιπτώσεις έχουν μπλοκαριστεί και λογοκριθεί έντονα στην Τουρκία.

Το Διεθνές Δίκαιο

Το Διεθνές Δίκαιο και οι διεθνείς οργανισμοί όπως τα Ηνωμένα Έθνη, το Διεθνές Δικαστήριο και το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο ήρθαν στο προσκήνιο μετά το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Αποσκοπούν στην πρόληψη παγκόσμιων συγκρούσεων, επιτρέπουν καλύτερη συνεργασία και κατανόηση μεταξύ των κρατών, ακόυνε και εκδικάζουν διαφορές και προωθούν και υπερασπίζονται τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Αν και το Διεθνές Δίκαιο περιέχει σοβαρά ελλατώματα σχετικά με την αποτελεσματικότητα, την κατάχρηση και την εφαρμογή του παραμένει ‘ενα «ζωντανό μέσο» που πρέπει να εξελιχθεί και όχι να απορριφθεί. Παραμένει το μόνο μέσο που εγγυάται τις αξίες της δημοκρατίας, της ελευθερίας, της εδαφικής ακεραιότητας και του κράτους δικαίου. Είναι η θεσμοποιημένη συνεργασία μεταξύ των χωρών βάσει καθιερωμένων κανόνων και αμοιβαίου σεβασμού της διεθνής τάξης, της ελευθερίας, της δικαιοσύνης και της ανεκτικότητας. Καθορίζει πρότυπα για τη συμπεριφορά των κρατών.

Το ενναλακτικό σενάριο μιας παγκόσμιας αναρχίας και η προσέγγιση «ο ισχυρός έχει πάντα δίκιο» στις διεθνείς σχέσεις είναι μια επιστροφή στον μεσαίωνα και στην δεκαετία του 1930. Όλοι ξέρουμε τι μοιρολατρικά ακολουθεί. Δέν πρέπει να αφήσουμε λαικιστές σαν τον Ντόναλντ Τραμπ να μας επιβάλουν το χάος, την μισανθρωπία και τη βαρβαρότητα. Λαϊκιστές όπως ο Ντόναλντ Τραμπ πρέπει να αντιταχθούν σε κάθε χώρα πριν να είναι πολύ αργά.

Βασίλης Θεοδοσίου Γιαβρής

Δικηγόρος & Πολιτικός Επιστήμονας (Διεθνείς Σχέσεις)

International law must be defended against populists like Donald Trump

From the beginning of his presidency, US President Donald Trump has made it explicitly clear that he intends to annex Canada and Greenland which he sees as vital to US interests. Trump has stated that he will not hesitate to use military force to annex Greenland, which is part of Denmark and a NATO ally. He recently announced that Denmark, Sweden, France, the UK, Norway, Holland, Germany and Finland are all set to face tariffs on goods exported to the US from 1 February 2026 until such countries support the US annexation of Greenland.

For a long time, US President Donald Trump has made it very clear that he has little regard for the Rule of Law. Indeed, only a few days ago he declared that “I don’t need international law” and that the only check on his power in the world stage is his “own morality” and his “own mind”. Such disregard was evident when he stated that the US will "take over" and "own" the Gaza Strip. He confirmed this when he ordered US military action against Venezuela and the capture of its head of state in what most likely constitutes a breach Article 2(4) of the United Nation Charter.

Actions matter but so do words. Trump’s rhetoric is not just some erratic comments made by an erratic individual. They underly a strategy. They are underpinned by a “might is right” view of the world. They are a core tenet of contemporary far right populist ideologies who in the name of pseudo “sovereignism” disregard international law, global and regional institutions, free trade and the International Liberal Order. They ignore the very institutions and legal doctrines that the US championed and had a pivotal role in creating. They seek to dissolve the very essence of the Western world. But populism is not an ideology per se, instead, it’s a strategy to obtain and retain power.

What many people in the West fail to understand is that the peace and prosperity that followed World War 2 did not just happen, it was not a product of luck or some miraculous intervention. It took place because wise political leaders and states acknowledged the unprecedented devastation of past wars and the need to never again repeat them. It was the result of the adoption of a Liberal International Order built on international rules, democracy, free markets and human rights. It was a result of a rule based international order that promoted accountability, cooperation and understanding amongst states.

If there is no international law, if there is no international court system then who determines what is right and wrong? If there are no agreed set principles of behavior, then what stops any state to unilaterally undertake any action when it has the military power to do so. When Donald Trump states that Greenland is necessary to the US and therefore will annex it then what stops China doing the same with Taiwan, or Russia with the Baltic stated and Poland, and Turkey with Greece and Cyprus? When Trump states that just because “they (Denmark) had a boat land there 500 years ago doesn’t mean that they own the land” then what stops China or Japan to repeat this claim against Australia or New Zealand. One might argue that he is inviting them to do so.

Why is populism on the rise?

So why do many people in the US and the Western world subscribe to people like Donald Trump and his populist far right politics? Why is there growing mistrust to democratic institutions? There is no one simple answer.

Populism can be associated with crisis situations. The effects of the Global Financial crisis in 2008 cannot be underestimated. It still resonates today as it delivered a major blow to western economies and undermined faith in the established political and financial order. The COVID-19 pandemic exacerbated the rise of populism. Temporary restriction on movement of people laws, the requirement of vaccinations and economic insecurity all gave rise to anti-systemic rhetoric and substantial misinformation.

The Hyper-globalization that took place in the 1990s and 2000s, whilst producing great benefits like economic growth and technological advancement, also gave rise to inequalities and deindustrialization in the Western world. Many blue-collar factory workers lost their jobs because of offshoring to China and other developing countries.

Finally, woke culture narrative and immigration issues alienated some people and provoked resistance. Populists sought to explore this by accusing cultural elites of being out of touch with common people. Many governments did not take the time to explain and to create a consensus for change, sometimes opting for a more radical approach. Often, those who disagreed were alienated and stigmatized by the very people that championed inclusion. Ultimately populists were able to hijack the public discourse, focusing on cultural grievances instead of wider critical issues.

Social media and tech oligarchs

The rise of populism has been substantially aided and encouraged by the drastic spread of social media. Whilst platforms like X (formerly Twitter), Facebook and Tik Tok have given voice to all people, and in this regard democratized political participation, they have also enabled the spread of misinformation, extremist rhetoric and political manipulation. These platforms are controlled by a handful of billionaire tech oligarchs. In the name of “freedom of speech” they permit, if not outright encourage, such misinformation for their own personal agendas and political beliefs or for the agendas of the political elite they support or are supported by. Elons Musk’s open support of the far-right Alternative for Germany (AfD) political party during the 2025 German elections and his appearance at their events is a testament to this.

Social media systematically amplify certain political content and systematically suppress others. Algorithms create echo chambers of false content. They do not seek to promote or to question the truthfulness of the content but rather are engagement driven by promoting trending counter narratives. Algorithms favor sensationalist content that promotes anger and fear since the engagement content (likes, shares) is most likely to go viral when it is anger driven and triggers an emotional reaction. Very rarely will ‘good news’ political stories become trending, or a positive political statement become viral. On the contrary politicians drumming up anger, hate and who invest in blame games, conspiracy theories and the politics of accusation become trending. By appealing to emotions, by dividing social groups, discrediting opponents and by using inflammatory language to challenge the legitimacy of institutions they drum up engagement. Engagement and views bring in money. They also serve political agendas.

Today, more than ever democracy is under attack. Western civilization is under attack. It is attacked from within by those that wish to see us return to the dark ages. It is attacked by social media moguls in the US that wish to interfere with European elections and support Far right populist parties like Nigel Farage’s Reform UK party, Marie Le Pen's National Rally, the Alternative for Germany (AfD) party and Viktor Orbán in Hungary. What all these parties have in common is anti-European Union rhetoric. Similar interferences do and will continue take place in Canada and Australia. Unfortunately, there are no European or Australian owned social media platforms that have millions of users. We have seized control of our media and news agenda to the US.

Foreign state interference in Western countries elections

Ironically, to date, social media does not pose a major problem for countries like Russia, China and even Turkey as they are not full democracies. These countries either ban social media outright or heavily suppress it during periods of unrest. For example, Facebook and X (formerly Twitter) are banned in China and Russia whilst on many occasions they have been blocked and heavily censored in Turkey.

However, Russian bots can and do interfere in European, American and Australian elections, they “hack” algorithms through manipulation of emotional triggers, shape narratives, overstate problems and affect election results. But no Western country can reciprocate such action since social media is either banned or state controlled in Russia. It is striking that people in Greece or Australia can freely support Russia's invasion of Ukraine on social media, while those in Russia face restrictions on expressing opposition.

International law

International organizations like the United Nations, the International Court of Justice and the International Criminal Court were all created after the end of the Second World War. They help prevent global conflicts, allow better cooperation and understanding between states, they adjudicate disputes and hear grievances. They promote and uphold human rights.

Whilst not perfect and on occasions, selectively used and abused by powerful states, the world is a better place today because of them. They require amendments and improvements but exist they must. Global anarchy and a “might is always right” approach to international relations is a return to the dark ages and the 1930’s world. We all know what follows.

Trumps moral view is moral chaos which explains his desire to abandon law in international affairs. As such, populists like Donald Trump need to be opposed in every country before it becomes too late. International law must be defended.

By Vasilios Giavris

Lawyer & Political Scientist 

Λουκά, Αρκαδίας 1460 -1716: Πληθυσμός, ονόματα και παραγωγή μέσα από τα Οθωμανικά Φορολογικά Κατάστιχα και τις Βενετικές απογραφές.

Λουκά, Αρκαδίας

Του Βασίλη Θεοδοσίου Γιαβρή*

Η ιστορική δημογραφία των οικισμών της Πελοποννήσου είναι ένα επιστημονικό πεδίο που προσφέρει μεγάλες ευκαιρίες για μελέτες και έρευνα. Τα Οθωμανικά φορολογικά κατάστιχα (γνωστά και ως τεφτέρια) και οι Βενετικές καταμετρήσεις αποτελούν σημαντικές πηγές που συμβάλουν στο να φωτιστεί μια περίοδος της ιστορίας των οικισμών και της ιστορικής τους δημογραφίας και παραγωγής.

Τα Οθωμανικά κατάστιχα τα συνέταξαν οι Τούρκοι, αμέσως μετά την κατάληψη της Πελοποννήσου το 1458-1460, για φορο-εισπρακτικούς λόγους. Τα ιστορικά αυτά αρχεία είναι γραμμένα στο Οθωμανικό αλφάβητο (Περσο-Αραβικό) και πολλά από αυτά είναι σήμερα προσβάσιμα στους ερευνητές. Τα αρχεία δίνουν μια κάποια εικόνα ενός οικισμού την συγκεκριμένη στιγμή της απογραφής. Μερικά αναφέρουν ονόματα κατοίκων, αριθμό εστιών, την παραγωγή και τον αναλογούντα φόρο.

Όμως, απο μόνες τους οι πηγές αυτές δεν επιτρέπουν ολοκληρωμένες και ακριβείς προσεγγίσεις γιατι δεν γνωρίζουμε π.χ εαν πάντοτε βασιζόταν σε πραγματικές μετρήσεις παραγωγής και όχι αποτέλεσμα αναγκών των Οθωμανικών αρχών και του εκάστοτε τοπάρχη. Δέν γνωρίζουμε εαν ήταν προϊόν διαπραγμάτευσης, το ποσοστό των χωρικών που καταγράφονταν σε σχέση με αυτούς που διαφεύγουν την καταγραφή, τις όποιες εσφαλμένες δηλώσεις για αποφυγή μεγαλύτερου φόρου και τα εγγενή προβλήματα που έχουν οι μεταφράσεις παλαιών κειμένων και ονομασιών κτλ. 

Ονομασία

Το χωριό Λουκά καταγάφεται σε όλα τα Οθωμανικά κατάστιχα ως «KARYE-İ LUKA», δηλαδή «χωριό Λουκά». Με αυτη την ονομασία, προϋπάρχει την κατάληψη της Πελοποννήσου απο τους Τουρκους το 1460. Στήν Υστεροβυζαντινή περίοδο (Περίοδος των Παλαιολόγων) το χωριό είναι συνδεδεμένο με την καστροπολιτεία του Μουχλίου*. 

Συνολικά το χωριό Λουκά αναφέρεται σε (7) Οθωμανικές απογραφές που έγιναν την περίοδο 1460-1716 αλλά και στην Βενετική καταμέτρηση του 1700.

Το Μουχλί σήμερα

*Το 14ο αιώνα το Μουχλί βρισκόταν ανάμεσα στους σημερινούς οικισμούς του Αχλαδόκαμπου και των Αγιωργίτικων και αποτελούσε σημαντικότατη καστροπολιτεία της Πελοποννήσου και έδρα των βυζαντινών αρχόντων της Αρκαδίας - ο πληθυσμός του πιθανολογείται ότι έφτασε μέχρι τους 20,000 κατοίκους.

Διοίκηση

Το 1460 το Λουκά διοικητικά άνηκε στην επαρχία Μουχλίου. Το 1514, το 1566 και το 1574 καταγράφεται να ανήκει στο Άργος. Το 1583 για πρώτη φορά καταγράφεται να ανήκει στην Τριπολιτσά. Είναι η περίοδο που η Τρίπολη ξεκινά να αναπτύσεται, να αυξάνεται πληθυσμιακά και να αποτελεί διοικητικό κέντρο. Σε όλες τις υπόλοιπες καταγραφές το χωριό ανήκει διοικητικά στην Τρίπολη.

Παραγωγή

Μεγάλο ενδιαφέρων παρουσιάζει η παραγωγή του χωριού ιδιαίτερα αν αναλογιστεί κανείς ότι απο το 1460 στο χωριό καταγράφεται η καλλιέργεια αμπελώνων, σιταριού, κριθαριού και λιναριού. Από το 1514 και μετά στο χωριό προστέθηκε και η καλλιέργεια κουκιών και η παραγωγή μελιού και μούστου. Το 1574 προστέθηκε η καλλιέργεια φακής και κεχριού ενώ το 1583 βρώμης και βίκου. Τέλος, το 1716 στο Λουκά έχουν καταγραφεί:

• περίπου 133 στρέμματα αμπελώνων;
• για πρώτη φορά η ύπαρξη χειμαδιών, με αρκετές στάνες και 990 πρόβατα, και
• για πρώτη φορά η καλλιέργεια κάνναβης, πεπονιού και πρινοκοκκίου*.

Φύλλα πουρναριού με κόκκους 

*Το πρινοκόκκι σχηματιζόταν πάνω σε φύλλα πουρναριού από πλήθος κόκκινων μικροσκοπικών αυγών εντόμου. Έβρεχαν τα αυγά αυτά με κρασί και ξύδι, τα άπλωναν στον ήλιο να στεγνώσουν και στην συνέχεια τα έβραζαν μέσα σε νερό για να πάρουν το χρώμα. Αυτό το βαθύ κόκκινο χρώμα χρησιμοποιούνταν για το βάψιμο τοίχων, μαλλιών, υφασμάτων, ρούχων και μεταξωτών. Πουλιόταν ακριβά σε χώρες της βόρειας Αφρικής και της Ευρώπης.

Πληθυσμός

Μέσα από τις απογραφές διαπιστώνουμε μεγάλες αυξομειώσεις πληθυσμού. Άλλωστε είναι γνωστό ότι από τον 14ο αιώνα έως τον 19ο αιώνα, υπήρξαν μεγάλες αυξομειώσεις και συχνές μετακινήσεις οικογενειών/πληθυσμών ιδιαίτερα σε περιοχές που ήταν εύκολα προσβάσιμες και κοντά σε αναπτυσσόμενες πόλεις. Στην περίπτωση του χωριού Λουκά η πόλη Νίκλη (Τεγέα), η καστροπολιτεία του Μουχλίου, η μετέπειτα ανάπτυξη της Τρίπολης και η Επανάσταση του 1821 διαδραματίζουν κομβικό ρόλο στις μεταβολές αυτές.

         Πλυθυσμός Χωριού Λουκά Περίοδος 1460-1716*

                   ‘Ετος      Εστίες      Πληθυσμός

                   1460         9             35 - 40

                   1514         63           190 – 250

                   1566         49           150 - 200

                   1574         93           290 - 390

                   1583         80           240 - 320

                   1645         40           120 - 160

                   1700         22           99

                   1716         ?             130 - 175

*Ο πληθυσμός έχει υπολογιστεί χρησιμοποώντας την αναλυτική Βενετική απογραφή του 1700 ως μονάδα σύγκρισης/μέτρησης και δεν αποτελεί τον ακριβή πληθυσμό.

ΟΝΟΜΑΤΑ ΚΑΤΟΙΚΩΝ

1460 - Οι πρώτοι καταγεγραμμένοι κάτοικοι Λουκά

Λουκά - Οθωμανικό κατάστιχο
 ΤΤ 1163 (1460)

Η πρώτη καταγραφή κατοίκων Λουκά έγινε το 1460 στο Οθωμανικό κατάστιχο ΤΤ 1163 (1460). Το κατάστιχο αυτό, που μόλις πρόσφατα ήρθε στο φώς της επιφάνειας, αποτελεί σημαντικότατη ιστορική πηγή. Φωτίζει τις τελευταίες στιγμές του Βυζαντίου, την Υστεροβυζαντινή Περίοδο, και καταγράφει τους τελευταίους κάτοικους που έζησαν υπό την ηγεσία των Παλαιολόγων.

 

Στο χωριό καταγράφονται (9) εστίες (δηλαδή σπίτια που κατοικούνταν από οικογένειες), (9) ενήλικες άνδρες και (5) χήρες. Πρέπει να σημειωθεί οτι τα Οθωμανικά κατάστιχα δεν συμπεριλαμβάνουν ονόματα γυναικών (εκτός από τις χήρες) και άτομα κάτω των 12 ετών γιατί αυτοί δεν πλήρωναν φόρο. Έτσι υπολογίζεται ότι ο συνολικός πλυθυσμός του χωριού Λουκά το 1460 ήταν περίπου 35 - 40 άτομα. 

Οι παρακάτω ενήλικοι άνδρες και χήρες έχουν καταγραφεί στο Οθωμανικό φορολογικό κατάστιχο του 1460 ως κάτοικοι του χωριού Λουκά:

    - Γιώργης Τσιλιβίδης            - Μακρής Μοσκονάς

    - Μιχάλης Τσουκαλάς           - Μιχάλης Ζούλης 

    - Έτερος Γιώργης Τσιλιβίδης - Χήρα Λανιδιά

    - Γιάννης Παλατσινός           - Χήρα Πάρνταινα

    - Γιώργης Περδικάρης          - Χήρα Τριανταγενού

    - Τσίχλης Τριανταγένης       -Χήρα Νικόλα Τσιλιβίδη

    - Γιάννης Ορφανογιάννης    -Χήρα Βλάσου Τσιλιβίδα

       

Περίοδο 1514- 1645: Επώνυμα κατοίκων

Τα ακόλουθα είναι κάποια επώνυμα οικογενείων που έχουν καταγραφεί στα Οθωμανικά φορολογικά κατάστιχα του χωριού Λουκά την περίοδο 1514-1645. Με εξαίρεση ίσως 3-4 ονόματα (με κάποιες παραλλαγές) τα υπόλοιπα δεν καταγράφονται ξανά στο Λουκά.

      

    - Απόλης η Αποστόλης    - Πουλημένος
    - Βάσης ή Βάθης            - Μαρμαράς
    - Βρανίτης                     - Μασιάς
    - Γιάννης                       - Μαυρομάτης
    - Γιώργης                      - Μελισάδης
    - Ζούρας/Ζούλας           - Ξένος

    - Δούκας                       - Παλαμάρης
    - Δικάκης                      - Παπάς
    - Καβαλλάρης                - Πέτρου
    - Καλούρης                    - Ράκας
    - Καράς                         - Ρίζος
    - Κούρος                       - Σεβαστός
    - Κωστιμάδης                 - Στα(υ)ρογιάννης
    - Κόμπλος                     -  Στρατής
    - Κόμνος                       - Σταμάτης
    - Κομπολοβίτης              - Στάμος
    - Κοντόσταυλος              - Σκούρτζης
    - Λούτζης                       - Συράκκος
          
     

ΤΑ ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ: Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΤΟΥ ΛΟΥΚΑ

1. Απογραφή 1460 - Οθωμανικό κατάστιχο ΤΤ 1163 (1460)

Στήν σύγχρονη Τουρκική γλώσσα το Λουκά αναφέρεται ως «KARYE-İ LUKA HASSA-I ZÂİM» δηλαδή χωριό Λουκά χάσι του ζαίμη. Διοικητικά άνηκε στην επαρχία Μουχλίου, κάτω απο την διοίκηση και εκμετάλλευση του Αλή Μπέη και του Ζαγανός Μπέη, Σούμπαση (διοικητή) του Μουχλίου, «HASSHÂ-I ÂLÎ BEĞ BİN ZAĞANOS BEĞ SUBAŞI-İ MİHLÜ»

Φορολογία-Παραγωγή

Το 1460 οι κάτοικοι του χωριού πληρώνανε στους Τούρκους τους ακόλουθους φόρους:

• Προσωπικός κατά κεφαλή φόρος (σπέντζα*): 255 ασημένια νομίσματα.

*Η σπέντζα ήταν ο βασικός φόρος που επιβαλλόταν στους μη Οθωμανούς υπηκόους της αυτοκρατορίας. Το 1460 ύπήρχε διαφοροποίση στο ποσό πληρωμής φόρου. Για τους Ρωμιούς ανερχόταν στα 25 ασημένια νομίσματα για τον κάθε ενήλικα άντρα. Οι χήρες αρχηγοί οικογενειών πλήρωναν 6 ασημένια νομίσματα. Στην περίπτωσή του Λουκά, ως ελληνικός οικισμός, η σπέντζα ανέρχονταν στα 255 ασημένια νομίσματα, που αντιστοιχούν σε 9 x 25 (225) για τους ενήλικους άντρες και 5 x 6 (30) για τις χήρες.

Φόροι επιβάλλονταν και στην αγροτική και κτηνοτροφική παραγωγή. Το 1460 στο Λουκά πλήρωναν φόρους για την καλλιέργεια σιταριού, κριθαριού, λινάριού και αμπελώνων. Δεν υπάρχει αναφορά σε ζώα.

Οι κάτοικοι του χωριού πλήρωναν τους ακόλουθους φόρους:

•  Δεκάτη σίτου: 300 ασημένια νομίσματα
•  Δεκάτη κριθής: 46 ασημένια νομίσματα
•  Δεκάτη αμπελώνων: 40 ασημένια νομίσματα
•  Δεκάτη λιναριού: 10 ασημένια νομίσματα

2. Απογραφή 1514 - Οθωμανικό κατάστιχο ΤΤ 80 (1514)

Στο Οθωμανικό Κατάστιχο ΤΤ 80 (1514) το Λουκά αναφέρεται διοικητικά να ανήκει στο Άργος. Αναφέρεται ως «KARYE-İ LUKA TABİ’-İ ARHOS» (Χωριό Λουκάς, ανήκει στο Άργος) «TÎMÂR-I MUSTAFÂ DORİZA HIZIR BALI BİN MEHMED EŞERLER» (Τιμάριο του Μουστάφα Ντόριζα <και> του Χιζίρ Μπαλί του Μεχμέντ).

Στην φορολογική απογραφή του 1514 στο Λουκά καταγράφονται (63) εστίες, (89) ενήλικες άνδρες (μεταξύ των οποίων (26) άγαμοι άνδρες 12-15 ετών οι οποίοι συμφώνως με τον Ισλαμικό νόμο θεωρούνταν ενήλικοι κι ως εκ τούτου φορολογούνταν ως τέτοιοι) και μια χήρα.

Υπολογίζεται οτι ο συνολικός πληθυσμός του χωριού Λουκά το 1514 ήταν περίπου 190 - 250 άτομα.

Φορολογία-Παραγωγή

Το 1514 στο Λουκά καλλιεργούνταν σιτάρι, κριθάρι, κουκιά, λινάρι, υπήρχαν λαχανόκηποι, αμπελώνες και παραγωγή μούστου και μελιού, Η μόνη αναφορά σε ζώα ειναι χοίροι. Πιο συγκεκριμένα, το 1514 οι κάτοικοι του χωριού πληρώνανε στους Τούρκους τους ακόλουθους φόρους:

• Προσωπικός κατά κεφαλή φόρος (σπέντζα): 2225 ασημένια νομίσματα.
• Φόρος σανού: 425 ασημένια νομίσματα.
• Σίτος: 2030 ασημένια νομίσματα.
• Κριθή: 650 ασημένια νομίσματα.
• Κουκιά: 200 ασημένια νομίσματα.
• Σμιγάδι (ανάμειξη σιταριού και κριθαριού): 62 ασημένια νομίσματα.
• Φόρος λαχανοκήπων: 40
• Φόρος προστασίας: 252 ασημένια νομίσματα (είναι φόρος αγροφυλακής για προστασία χωραφιών).
• Μούστος: 136 ασημένια νομίσματα.
• Φόρος σπιθαμής (φόρος τοποθέτησης μούστου σε βαρέλια για ζύμωση που μετρούνταν σε σπιθαμές από τον πάτο του βαρελιού εξ’ου και το όνομα.): 9 ασημένια νομίσματα
• Δεκάτη κυψελών: 15 ασημένια νομίσματα
• Φόρος χοίρων: 27 ασημένια νομίσματα (το πρωτότυπο Οθωμανικό κείμενο σε αυτό το σημείο δεν διασώζεται σε καλή κατάσταση ως πότε μπορεί να μην ειναι ακριβή η αναφορά στα ζώα).
• Δεκάτη λιναριού: 60 ασημένια νομίσματα
• Δεμάτια: 150 ασημένια νομίσματα
• Φόρος εγκληματιών* και φόρος νύφης*: 350 ασημένια νομίσματα.

*Φόρος εγληματιών ήταν πρόστιμα για διάφορες παραβάσεις και συμπεριλάμβανε αγροτικές και αγορανομικές παραβάσεις κλπ).

*Τον φόρο νύφης τον πλήρωνε η οικογένεια του γαμπρού και υπήρχε διαφοροποίηση στο φόρο αναλόγως εάν η νύφη ήταν ανύπαντρη η χήρα - 30 νομίσματα η ανύπαντρη νύφη και 15 η χήρα.

3. Απογραφή 1566 – Οθωμανικό Κατάστιχο ΤΤ 560 (1566)

Στο Οθωμανικό Κατάστιχο ΤΤ 560 (1566) το Λουκά αναφέρεται διοικητικά να ανήκει στο Άργος. Αναφέρεται ως «TÎMARHÂ-I SİPÂHİYÂN DER KAZA-İ ARHOS» (Τιμάρια των σπαχήδων του καζά Άργους) «KARYE-İ LUKA TABİ’-İ ARHOS» (χωριό Λουκά, ανήκει στο Άργος).

Στην φορολογική απογραφή καταγράφονται (49) εστίες και (74) ενήλικες άνδρες, από τους οποίους (25) άγαμοι. Δηλαδή μέσα σε 52 χρόνια έχουμε αρκετή μείωση πληθυσμού. 

Υπολογίζεται ότι ο συνολικός πληθυσμός του χωριού Λουκά το 1566 ήταν 150-200 άτομα.

Φορολογία-Παραγωγή

Το 1566 στο Λουκά καλλιεργούνταν σιτάρι, κριθάρι, κουκιά και λινάρι. Υπήρχαν λαχανόκηποι, αμπελώνες και παραγωγή μούστου και μελιού. Δεν υπάρχει καταγραφή αιγο-προβάτων και η μόνη αναφορά σε ζώα είναι σε χοίρους.

Το 1566 οι κάτοικοι του χωριού πληρώνανε στους Τούρκους τους ακόλουθους φόρους:

• Προσωπικός κατα κεφαλή φορος (σπέντζα): 1850 ασημένια νομίσματα.
•  Φόρος σανού: 196 ασημένια νομίσματα.
•  Σίτος: 1784 ασημένια νομίσματα.
•  Κριθή: 550 ασημένια νομίσματα.
•  Κουκιά: 200 ασημένια νομίσματα.
•  Σμιγάδι: 62 ασημένια νομίσματα.
•  Φόρος λαχανοκήπων: 40 ασημένια νομίσματα.
•  Φόρος προστασίας: 252 ασημένια νομίσματα.
•  Μούστος: 8 μέτρα, αξία 136 ασημένια νομίσματα.
•  Φόρος σπιθαμής: 9 ασημένια νομίσματα.
•  Δεκάτη κυψελών: 15 ασημένια νομίσματα.
•  Φόρος χοίρων: 27 ασημένια νομίσματα.
•  Δεκάτη λιναριού: 60 ασημένια νομίσματα.
•  Δεμάτια, αξία 150 ασημένια νομίσματα.
•  Φόρος εγκληματιών και φόρος νύφης: 350 ασημένια νομίσματα.

4. Απογραφή 1574 – Οθωμανικό Κατάστιχο ΤΤ 446 (1574)

Στο Οθωμανικό Κατάστιχο ΤΤ 446 (1574) το Λουκά αναφέρεται και πάλι διοικητικά να ανήκει στο Άργος. Αναφέρεται ως «TÎMÂR-I ABD’ÜLLAHİ BİN MAHMÛD» (Τιμάριο του Αμπντουλλαχί του Μαχμούντ) «KARYE-İ LUKA TABİ’-İ ARHOS» (Χωριό Λουκάς, ανήκει στο Άργος).

Στην φορολογική απογραφή καταγράφονται 93 εστίες και 114 ενήλικες άνδρες, από τους οποίους 17 άγαμοι. Δηλαδή μέσα σε 8 χρόνια έχουμε σημαντική αύξηση του πληθυσμού.

Υπολογίζεται ότι ο συνολικός πληθυσμός του χωριού Λουκά το 1574 ήταν περίπου 290 - 390 κάτοικοι

Φορολογία-Παραγωγή

Το 1574 στο Λουκά καλλιεργούνταν σιτάρι, κριθάρι, λινάρι και φακές. Υπήρχαν κυψέλες και λαχανόκηποι. Για πρώτη φορά καταγράφεται καλλιέργεια κεχρίου και σίκαλης. Δεν υπάρχει καταγραφή καλλιέργειας κουκιών. Έπισηςς δέν υπάρχει καταγραφή αιγο-προβάτων και η μόνη αναφορά σε ζώα είναι σε χοίρους. Γενικά στην απογραφή αυτή καταγράφεται μεγάλη αύξηση παραγωγής και φορολογίας

Το 1574 οι κάτοικοι του χωριού πληρώνανε στους Τούρκους τους ακόλουθους φόρους:

• Προσωπικός κατά κεφαλή φόρος (σπέντζα): 2750 ασημένια νομίσματα.
• Φόρος σανού: 372 ασημένια νομίσματα.
• Σίτος: 2400 ασημένια νομίσματα.
• Κριθή: 750 ασημένια νομίσματα.
• Φακές 280 ασημένια νομίσματα.
• Κεχρί: 150 ασημένια νομίσματα.
• Μούστος: 80 μέτρα, αξία 1280 ασημένια νομίσματα.
• Φόρος σπιθαμής:80 ασημένια νομίσματα.
• Φόρος λαχανοκήπων: 186 ασημένια νομίσματα.
• Φόρος προστασίας: 372 ασημένια νομίσματα.
• Φόρος σίκαλη: 175 ασημένια νομίσματα.
• Φόρος κυψελών: 200 ασημένια νομίσματα.
• Φόρος χοίρων: 400 ασημένια νομίσματα.
• Δεκάτη λιναριού: 60 ασημένια νομίσματα.
• Δεμάτια, αξία 150 ασημένια νομίσματα.
• Φόρος εγκληματιών και φόρος νύφης: 426 ασημένια νομίσματα.

5. Απογραφή 1583 – Οθωμανικό Κατάστιχο ΤΤ 605 (1583)

Στο Οθωμανικό Κατάστιχο ΤΤ 605 (1583) το Λουκά για πρώτη φορά καταγράφεται να ανήκει διοικητικά στη Τρίπολη. «51-KARYE-İ LUKA TABİ’-İ TREPOLİÇA» (51-Χωριό Λουκά, ανήκει στην Τριπολιτσά).

Στην φορολογική απογραφή καταγράφονται (80) εστίες (από (93) εστίες που καταγράφηκαν το 1574) και (103) ενήλικες άνδρες, από τους οποίους (23) άγαμοι, (από (114) ενήλικες άνδρες κάτοικους που καταγράφηκαν το 1574). Δηλαδή μέσα σε 9 χρόνια έχουμε μια μικρή μείωση του πληθυσμού. 

Υπολογίζεται ότι ο συνολικός πληθυσμός του χωριού Λουκά το 1583 ήταν περίπου 240 - 320 κάτοικοι.

Φορολογία-Παραγωγή

Το 1583 στο Λουκά καλλιεργούνταν σιτάρι, κριθάρι, φακές, κεχριά και σίκαλη. Υπήρχαν κυψέλες και λαχανόκηποι. Για πρώτη φορά καταγράφεται καλλιέργεια βρώμης και βίκου. Δεν υπάρχει καταγραφή αμπελώνων και καλλιέργειας λιναριού. Δεν υπάρχει καταγραφή αιγο-προβάτων και η μόνη αναφορά σε ζώα είναι σε χοίρους. 

Πιο συγκεκριμένα, το 1583 οι κάτοικοι του χωριού πληρώνανε στους Τούρκους τους ακόλουθους φόρους:

• Προσωπικός κατά κεφαλή φορος (σπέντζα): 2575 ασημένια νομίσματα.
• Φόρος σανού: 320 ασημένια νομίσματα.
• Σίτος: 2800 ασημένια νομίσματα.
• Κριθή: 1250 ασημένια νομίσματα.
• Φακές: 400 ασημένια νομίσματα.
• Βρώμη: 75 ασημένια νομίσματα.
• Βίκος: 200 ασημένια νομίσματα.
• Κεχρί: 750 ασημένια νομίσματα.
• Δεκάτη Μούστου: 115 μέτρα, αξία 1840 ασημένια νομίσματα.
• Φόρος σπιθαμής: 115 ασημένια νομίσματα.
• Φόρος λαχανοκήπων:
• Φόρος προστασίας: 372 ασημένια νομίσματα.
• Φόρος σίκαλη: 500 ασημένια νομίσματα.
• Φόρος κυψελών: 280 ασημένια νομίσματα.
• Νεωτερικός (δηλαδή εκτός ιερών κανόνων του Κορανίου) φόρος χοίρων:165 ασημένια νομίσματα.
• Φόρος εγκληματιών και φόρος νύφης μαζί με φόρο προστασίας χωραφιών και φόρο κτηματολογίου (φόρος μεταβιβάσεων, κληρονομιών και καταγραφής τίτλων γης): 460 ασημένια νομίσματα.

6. Απογραφή 1645 - Οθωμανικό Κατάστιχο ΜΑD 561 (1645)

Στο Οθωμανικό Κατάστιχο ΜΑD 561 (1645) το Λουκά καταγράφεται «KARYE LUKA» (Χωριό Λουκά). Δεν υπάρχει αναφορά στο που ανήκει διοικητικά (μάλλον στην Τρίπολη).

Έχουν καταγραφεί (40) εστίες (από (80) εστίες που καταγράφηκαν το 1583) και (40) ενήλικες άνδρες (από (103) ενήλικες άνδρες κάτοικους που καταγράφηκαν το 1583). Υπολογίζεται ότι ο συνολικός πλυθυσμός του χωριού Λουκά το 1583 ήταν περίπου 120 - 160 άτομα, δηλαδή βλέπουμε μια περίπου 50% μείωση του πληθυσμού.

Δεν υπάρχει καταγραφή φορολογίας και παραγωγής.

7. ΒΕΝΕΤΙΚΗ ΑΠΟΓΡΑΦΗ GRIMANI 1700

Λουκά - Απογραφή
Grimani 1700
 (Βασίλης Παναγιωτόπουλος
  Πληθυσμός και Οικισμοί Πελοποννήσου 2020) 

Το 1685 η Βενετοί κατάκτησαν την Πελοπόννησο από τους Τούρκους την οποία κράτησαν στην κατοχή τους μέχρι 1715 (τριάντα χρόνια). Την περίοδο αυτή το χωριό βρισκόταν κάτω από Βενετική κυριαρχία.

Το 1700 οι Βενετοί πραγματοποίησαν απογραφή σε ολόκληρη την Πελοπόννησο (απογραφή Grimani) και το Λουκά καταγράφεται ως «LUCA, RISTRETTO DEL TERRITORIO DI TRIPOLIZZA» δηλαδή Λουκά, περιορισμένο στην επικράτεια της Τρίπολιτσάς.

Η Βενετική απογραφή δεν καταγράφει φορολογία, παραγωγή και ονόματα κατοίκων. Καταγράφει όμως αριθμό οικογενειών και για πρώτη φορά ηλικίες και φύλλο. Στο Λουκά καταγράφονται (22) οικογένειες (εστίες) και ο συνολικός πληθυσμός ανδρών και γυναικών (μαζί με παιδιά) είναι (99) κάτοίκοι. Δηλαδή έχουμε περαιτέρω 30% μείωση του πληθυσμού σε σχέση με την απογραφή του 1645 και περίπου 70% μείωση του πληθυσμού σε σχέση με την απογραφή 1574.

Πλυθυσμός χωριού Λουκά 1700 - Βενετική Απογραφή Grimani 

    Ηλικία              Άνδρες                Γυναίκες              Σύνολο

  1-16 ετών:             22                       7                       29

  16-30 ετών:           13                      15                      28

  30-40 ετών:             6                       6                       12

  40-50 ετών:             4                       6                       10

  50-60 ετών:             5                       0                         5

  60 + ετών:               8                       7                       15

Σύνολο                     58                     41                       99 

8. Φορολογική Απογραφή 1716 - Οθωμανικό Κατάστιχο ΤΚ ΚΚΑ 24 (1716)

Στο Οθωμανικό Κατάστιχο ΤΚ ΚΚΑ 24 (1716) το Λουκά καταγράφεται «KARYE-İ LUKA TABİ’-İ TREPOLİÇA» (Χωριό Λουκάς, ανήκει στην Τριπολιτσά). Έχουν καταγραφή (45) ενήλικες άνδρες ενώ δεν υπάρχει αναφορά σε εστίες. Υπάρχει καταγραφή ονομάτων και ονόματα πατρός αλλά δεν καταγράφονται επώνυμα. Υπολογίζεται ότι ο συνολικός πληθυσμός του χωριού Λουκά το 1716 ήταν περίπου 130 - 175 άτομα.

Για πρώτη φορά αναφέρεται στα κατάστιχα μια εκκλησία στο Λουκά (KENÎSA: GÜNBED 1 - Εκκλησία: Κτήριο 1). Αυτό δεν σημάινει οτι δεν υπήρχαν/προυπήρχαν άλλες εκκλησίες στο χωρίο αλλά οτι ίσως να μην είχαν καταγραφεί διότι είχαν διαφορετικό φορολογικό και ιδιοκτησιακό καθεστώς. Μπορει και η καταγραφή αυτή να είναι μιας καινούργιας η της κεντρικής  εκκλησίας του χωριού. 

Φορολογία-Παραγωγή

Το 1716 στο Λουκά και καλλιεργούνταν σιτάρι, κριθάρι, φακές, βρώμη, κουκιά, κεχρί, βίκος και σίκαλη. Υπήρχαν λαχανόκηποι και κυψέλες για παραγωγή μελιού. Για πρώτη φορά καταγράφεται καλλιέργεια πεπονιού, κάνναβης και πρινοκοκκίου.

Για πρώτη φορά υπάρχει:

1. καταγραφή προβάτων (990 πρόβατα); 
2. φόρος μαντριών και χειμαδιών;
3. αναφορά σε μονάδα μέτρησης εμβαδού     αμπελώνων. (238 τσερίμπια όπου 1 τσερίμπι ισούται με 560 μ2) δηλαδή περίπου 133 στρέμματα.
4. Αναφορά σε Μουσουλμανικές ιδιοκτησίες στο χωριό (EMLÂK-I MÜSLİMÂNÂN) περίπου 36 στρέμματα αμπελώνων.

Στην απογραφή αυτή καταγράφεται μεγάλη αύξηση φορολογίας. Πιο συγκεκριμένα, το 1716 οι κάτοικοι του χωριού πληρώνανε στους Τούρκους τους ακόλουθους φόρους:

• Προσωπικός κατά κεφαλή φορος (σπέντζα): 1125 αργυρά νομίσματα.
• Φόρος σανού: 50 αργυρά νομίσματα.
• Σίτος: 3495 αργυρά νομίσματα.
• Κριθή: 749 αργυρά νομίσματα.
• Βρώμη: 495 αργυρά νομίσματα.
• Κεχρί: 495 αργυρά νομίσματα.
• Κουκιά και ρεβύθια: 4800 αργυρά νομίσματα.
• Βίκος: 235 αργυρά νομίσματα.
• Σίκαλη: 495 αργυρά νομίσματα.
• Δεκάτη λιναριού και καννάβεως: 390 αργυρά νομίσματα.
• Δεκάτη κυψελών: 590 αργυρά νομίσματα.
• Δεκάτη πρινοκοκκίου: 300 αργυρά νομίσματα.
• Αμπελώνες: Ισοδύναμο δεκάτης, τσερίμπια 173 (Τσερίμπι: Μονάδα μέτρησης εμβαδού. Ισούται με 560 μ2), 4152 αργυρά νομίσματα.
• Πρόβατα: Αριθμός 990 - 990 αργυρά νομίσματα.
• Φόρος μαντριών και χειμαδιών: 300 αργυρά νομίσματα.
• Φόρος πεπονιών: 25 αργυρά νομίσματα.
• Νεωτερικός φόρος χοίρων: Αριθμός 30, αξία 90 αργυρά νομίσματα.
• Φόρος νύφης: Ανύπαντρη τιμή 120, χήρα τιμή 60, αξία 180 αργυρά νομίσματα.
• Επιπλέον φόροι μαζί με φόρο προστασίας χωραφιών και φόρο κτηματολογίου: 116 αργυρά νομίσματα.
• Ετήσιος φόρος θησαυροφυλακίου και περιουσιών και κατασχέσεις απόντων και κατασχέσεις εξαφανισμένων και φόρος δραπετών και νεκρών δούλων και λοιπών: 45 αργυρά νομίσματα.

Επίλογος

Η ιστορική αυτή έρευνα προσπαθεί να συμβάλει στην καταγραφή και τη μνήμη του τόπου μας. Γιατί στο τόπο αυτό όλα τα δέντρα, τα αμπέλια, οι πέτρες και τα βουνά περιέχουν τις δικές τους αφηγήσεις που συμβαδίζουν μαζί μας μέσα στους αιώνες - μας δίνουν την ταυτότητά μας. Η έρευνα αυτή είναι αφιερωμένη στον πατέρα μου Θεοδόση Θεοδώρου Γιαβρή, στον παππού μου Θεόδωρο Ιωάννου Γιαβρή και σε όλους τους απανταχού Λουκαίτες. 

30 Ιουνίου 2024

Βασίλης Θεοδοσίου Γιαβρής

- Δικηγόρος Ανώτατου Δικαστηρίου Αυστραλίας (High Court of Australia)
- Πολιτικός Επιστήμονας/Διεθνολόγος
- Πρώην Πρόεδρος:

• Παγκόσμιας Παναρκαδικής Συνομοσπονδίας
• Παναρκαδικής Ομοσπονδίας Αυστραλίας

 

*Ευχαριστώ τον Γεώργιο Οδ. Καλαβέσιο για την μετάφραση των Οθωμανικών κειμένων.

Το Διεθνές Δίκαιο και η Ρωσική Εισβολή στην Ουκρανία

Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία συνιστά παραβίαση του διεθνούς δικαίου και του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Παραβιάζει κατάφωρα το άρθρο 2, παράγραφος 4 που δηλώνει ότι ένα κράτος πρέπει να απέχει από την χρήση βίας ή την απειλή χρήση βίας κατά της εδαφικής ακεραιότητας ή της πολιτικής ανεξαρτησίας οποιουδήποτε κράτους.

Ο Χάρτης των Ηνωμένων Εθνών περιέχει δύο εξαιρέσεις από την παραπάνω απαγόρευση. Η πρώτη επιτρέπει στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ να χρησιμοποιήσει βία εκ μέρους του ΟΗΕ για τη διατήρηση της ειρήνης και της ασφάλειας. Ωστόσο, απαιτείται ομόφωνη απόφαση από τα κράτη μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας πριν από μια τέτοια χρήση βίας. Η δέυτερη εξαίρεση είναι το άρθρο 51 που αναγνωρίζει το εγγενές δικαίωμα ενός κράτους για αυτοάμυνα αλλά και για συλλογική αυτοάμυνα έναντι ένοπλης επίθεσης.

Ο Ρώσος Πρόεδρος Πούτιν στην ομιλία του στις 23 Φεβρουαρίου 2022 προσπάθησε να νομιμοποίηση την Ρωσική εισβολή λέγοντας ότι είναι σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και παρέπεμψε στο άρθρο 51 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Υποστήριξε ότι η εισβολή της Ρωσίας ήταν μια πράξη αυτοάμυνας αλλά και συλλογικής αυτοάμυνας που προστατεύει τόσο τη Ρωσία όσο και τους αυτονομιστικούς θύλακες στο Ντόνετσκ και το Λουχάνσκ από μια ένοπλη επίθεση από την Ουκρανία και το ΝΑΤΟ.

Ωστόσο, οι ισχυρισμοί του Πούτιν στερούνται νομικής αξίας. Πρώτον, η Ουκρανία δεν έχει επιτεθεί στη Ρωσία, ούτε έχει απειλήσει να επιτεθεί στη Ρωσία. Δεύτερον, ενώ το νομικό δόγμα της συλλογικής αυτοάμυνας επιτρέπει σε ένα κράτος να υπερασπιστεί ένα άλλο κράτος που δέχεται επίθεση, οι αυτονομιστικοί θύλακες στο Ντόνετσκ και το Λουχάνσκ δεν είναι κράτη αλλά αποτελούν κυρίαρχο έδαφος της Ουκρανίας. Το άρθρο 51 δεν ισχύει για μη κράτη και δεν μπορεί να το επικαλεστεί η Ρωσία (η οποία πρέπει να σημειωθεί μόνο πριν λίγες μέρες αναγνώρισε αυτούς τους θύλακες ως ανεξάρτητα κράτη – σε αντίθεση με τον υπόλοιπο κόσμο).

Τρίτον, οι ισχυρισμοί της Ρωσίας στερούνται τεκμηριωμένης βάσης, καθώς η Ουκρανία δεν έχει επιτεθεί σε αυτούς τους θύλακες, τουναντίον μάλλον η από Ρωσία οπλισμένη πολιτοφυλακή προσπάθησε να επιβάλει την απόσχιση προκαλώντας ένοπλη σύγκρουση εκεί. Τέλος, ακόμα κι αν η Ρωσία μπορούσε να δώσει μια κάποια νομική αιτιολόγηση στην εισβολή, αυτό δεν δικαιολογεί μια πλήρους κλίμακας εισβολή στην Ουκρανία και την εκτυλισσόμενη ανθρωπιστική καταστροφή.

Διεθνές Δίκαιο και Πολιτική

Η σχέση μεταξύ διεθνούς δικαίου και πολιτικής ήταν πάντα μια πολύπλοκη υπόθεση. Ο βαθμός στον οποίο η εθνική ασφάλεια θα πρέπει να επηρεαστεί από το διεθνές δίκαιο ή από ζητήματα «ηθικής» παραμένει θέμα σοβαρής συζήτησης μεταξύ μελετητών και αξιωματούχων εξωτερικής πολιτικής. Για δεκαετίες η Δύση και οι παγκόσμιοι σύμμαχοί της έχουν υιοθετήσει μια πιο φιλελεύθερη διεθνή άποψη για τις διεθνείς σχέσεις. Έχουν θεσπίσει διεθνείς κανόνες και θεσμούς μεταξύ κρατών με στόχο τη μακροπρόθεσμη συνεργασία και την αποτελεσματική επίλυση διαφορών. Είναι η «θεσμοποιημένη συνεργασία μεταξύ των χωρών βάσει καθιερωμένων κανόνων και αμοιβαίου σεβασμού» που ενστερνίζονται οι υποστηρικτές του φιλελεύθερου διεθνισμού. Προβάλλουν τις αξίες «της διεθνής τάξης, της ελευθερίας, της δικαιοσύνης και της ανεκτικότητας στις διεθνείς σχέσεις». Επιπλέον, οι φιλελεύθεροι διεθνιστές υποστηρίζουν ότι η υιοθέτηση δημοκρατικών αρχών από τα κράτη είναι το κλειδί για τη διασφάλιση της ειρήνης, καθώς οι δημοκρατίες θεωρούνται ότι σπάνια πηγαίνουν σε πόλεμο μεταξύ τους.

Αντίθετα, εισηγητές του πολιτικού ρεαλισμού στις διεθνείς σχέσεις πιστεύουν στην αναρχική φύση του κόσμου. Αμφισβητούν τον βαθμό στον οποίο το διεθνές δίκαιο έχει (ή και πρέπει να έχει) οποιαδήποτε βαρύτητα στη διαμόρφωση της εξωτερικής πολιτικής και της εθνικής ασφάλειας. Οι θεωρητές του ρεαλισμού υποστηρίζουν ότι τα κράτη δεν πρέπει πάντα να συμμορφώνονται με τις νομικές τους υποχρεώσεις, ειδικά όταν κάτι τέτοιο απειλεί εθνικά συμφέροντα. Σημείο αναφοράς της θεωρίας του ρεαλισμού αποτελεί ο Διάλογος των Μήλιων με τους Αθηναίους όπως μας το μεταδίδει ο αρχαίος Ιστορικός και στοχαστής Θουκυδίδης και ιδιαίτερα στην διακήρυξη των Αθηναίων ότι «το πρότυπο της δικαιοσύνης εξαρτάται από την ισότητα της δύναμης να επιβάλλει τη δικαιοσύνη και ότι στην πραγματικότητα οι ισχυροί κάνουν αυτό που τους επιτρέπει η δύναμη τους να κάνουν και οι αδύναμοι αποδέχονται αυτό που πρέπει να δεχτούν λόγο της αδυναμίας τους».

Ηγέτες όπως ο Ρώσος Πρόεδρος Πούτιν, ο πρώην Πρόεδρος των ΗΠΑ Τραμπ, ο Κινέζος Πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ και ο Τούρκος Πρόεδρος Ερντογάν εμφανίζονται πιο κοντά στο ρεαλιστικό θεώρημα ότι «η δύναμη παράγει δίκαιο» στις διεθνείς σχέσεις σε αντίθεση με την άποψη που βασίζεται σε πιο δημοκρατικούς και νομικούς κανόνες. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η επίθεση του Πούτιν στην Ουκρανία αποτελεί και επίθεση στη φιλελεύθερη δημοκρατική άποψη του κόσμου.

Είναι νεκρό το Διεθνές Δίκαιο;

Ο Πρόεδρος Πούτιν, στην ομιλία του στις 23 Φεβρουαρίου 2022, και σε προσπάθεια να δικαιολογήσει τις πράξεις του κατήγγειλε ότι στο παρελθόν υπήρξαν Δυτικές παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου στο Κοσσυφοπέδιο, το Ιράκ και τη Λιβύη. Φυσικά, αυτό δεν μπορεί να νομιμοποίηση την εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία σήμερα. Ωστόσο, υπάρχει ένα στοιχείο αλήθειας ότι η απαγόρευση της χρήσης βίας και ο σεβασμός της εδαφικής ακεραιότητας έχει υπονομευθεί σε κάποιες περιπτώσεις από τη Δύση στο παρελθόν. Ωστόσο αυτό δεν καθιστά και δεν πρέπει να καθιστά το διεθνές δίκαιο νεκρό ή άσχετο. Το να το κρίνουμε έτσι είναι λάθος και υπεραπλούστευση.

Το διεθνές δίκαιο είναι αυτό που όλοι επικαλούνται και που διαμορφώνει τη συζήτηση σήμερα. Ενώ ο Πρόεδρος Πούτιν παραβιάζει κατάφωρα τον Χάρτη του ΟΗΕ, εξακολουθεί να προσπαθεί να υπερασπιστεί τη συμπεριφορά του κάνοντας έκκληση σε εξαιρέσεις ή δικαιολογίες που περιλαμβάνονται στον ίδιο τον Χάρτη του ΟΗΕ. Ωστόσο ακόμα πιο σημαντικό είναι ότι, ενώ το διεθνές δίκαιο δεν ήταν σε θέση να εμποδίσει τη Ρωσία να διεξαγάγει πόλεμο εναντίον της Ουκρανίας, υπάρχει νόμος και είναι η παραβίαση αυτού του διεθνούς δικαίου που έχει οδηγήσει σε παγκόσμιες κυρώσεις, διαμαρτυρίες, διαφωνίες και απονομιμοποίηση του Πούτιν και της ρωσικής πολιτικής.

Η απόφαση του Ρώσου Πρόεδρου Πούτιν να εισβάλει στην Ουκρανία σηματοδοτεί το τέλος της μεταψυχροπολεμικής εποχής. Το τι θα ακολουθήσει παραμένει άγνωστο. Ωστόσο, οι αξίες της δημοκρατίας, της ελευθερίας, της εδαφικής ακεραιότητας και του κράτους δικαίου δεν πρέπει ποτέ να εγκαταλειφθούν. Οι δημοκρατίες δεν θα πρέπει να κατευνάσουν αλλά τουναντίον πρέπει ενωμένες να καταπολεμούν την επιθετικότητα και την παραβίαση του διεθνούς δικαίου όπου αυτό διαπράττεται. Βέβαια, οι δημοκρατίες θα πρέπει επίσης να διασφαλίζουν ότι και αυτές οι ίδιες τηρούν αυτές τις αξίες και ότι και οι ίδιες πάντα σέβονται το διεθνές δίκαιο. Τέλος, οι πολίτες των δημοκρατικών κρατών δεν πρέπει ποτέ να θεωρούν δεδομένη τη σημασία του κράτους δικαίου, της δημοκρατίας, του φιλελευθερισμού και των δημοκρατικών θεσμών και θα πρέπει να κατανοήσουν πόσο εύκολα όλα αυτά μπορούν να εξαφανιστούν όταν αυταρχικοί δημαγωγοί αναλαμβάνουν την εξουσία.

Πρέπει να αντιταχθούμε στις πολεμικές ενέργειες του Πρόεδρου Πούτιν.  Όχι μόνο επειδή πρέπει να στηρίξουμε τον ουκρανικό λαό απέναντι στην βία και στην επιθετικότητα, αλλά και επειδή πρέπει να υπερασπιστούμε την ύψιστη αρχή ότι οι σχέσεις μεταξύ κρατών πρέπει πάντα να διαμορφώνονται από το νόμο και τις νομικές αρχές και όχι με τον αυταρχισμό και την επιβολή βίας.

Βασίλης Θεοδοσίου Γιαβρής

Δικηγόρος & Πολιτικός Επιστήμονας (Διεθνείς Σχέσεις)

International Law and the Russian Invasion of Ukraine

The invasion of Ukraine by Russia constitutes a breach of international law and the UN Charter. It flagrantly violates Article 2(4) of the UN Charter which declares that a state shall refrain from the threat or use of force against the territorial integrity or political independence of any state. The UN Charter contains two exceptions to the above prohibition. The first permits the UN Security Council to use force on behalf of the UN to maintain peace and security. However, a unanimous resolution by the Security Council member states is required prior to such use of force. The second, Article 51 of the UN Charter recognizes a state’s inherent right of self-defence and collective self-defence against an armed attack.

President Putin in his speech dated 23 February 2022 sought to validate his actions under international law by referring to Article 51 of the UN Charter. He argued that Russia’s invasion was an act of self-defence and collective self-defence protecting both Russia and the separatist enclaves in Donetsk and Luhansk from an armed attack by Ukraine and NATO. However, Putin’s claims lack legal merit.

Firstly, Ukraine has not attacked Russia, nor has it threatened to attack Russia. Secondly, whilst the doctrine of collective self-defence permits one state to defend another state that is being attacked the separatist enclaves in Donetsk and Luhansk are not states but Ukrainian sovereign territory and Article 51 does not apply to non-states. In fact, these enclaves were only a few days ago recognized as states by Russia. Thirdly, Russia’s claims lack in factual basis as Ukraine has not attacked these enclaves, but rather Russian armed militia have sought to enforce secession causing an armed conflict there. Finally, even if Russia could muster some legal justification, this does not excuse a full-scale invasion of Ukraine and the unfolding humanitarian destruction. Its use of force is disproportionate and not limited to what is needed to prevent any alleged infringement.

International Law and Politics

The relationship between law and politics has forever been a troubling affair. The extent to which national security should be influenced by international law or issues of “morality” has been the issue of serious debate amongst scholars and foreign policy officials alike. For decades the West and its global allies have adopted a more liberal international view of international relations. They have established international rules and institutions between states aiming at long term co-operation and effective dispute resolution. It is the “institutionalized cooperation between countries on the basis of established rules and mutual respect” that proponents of liberal internationalism propagate.  They project values of “order, liberty, justice, and toleration in international relations”. Moreover, liberal internationalists maintain that the adoption of democratic principles by states is the key to securing peace since democracies are perceived as rarely going to war against each other.

On the contrary, realist proponents of international relations believe in the anarchical nature of the world. They question the extent to which international law has any relevance in the formulation of foreign policy and national security agendas. Indeed, realists maintain that states should not always comply with their legal obligations especially when to do so threatens vital national interests. Traces of this debate can be found in antiquity in Thucydides’ Melian Dialogue and in the Athenians pronouncement that “the standard of justice depends on the equality of power to compel and that in fact the strong do what they have the power to do and the weak accept what they have to accept”. 

Leaders like Russian President Putin, Former US President Trump, Chinese President Xi Jinping and Turkish President Erdogan seem more comfortable in a “might is right” view of international relations as opposed to a more democratic and legal rules based view. Indeed, Putin’s attack on Ukraine ultimately is also an attack on the liberal democratic view of the world. And as such must be vehemently opposed.

Is International Law dead?

President Putin, in his speech dated 23 February 2022, alleged previous Western violations of international law in Kosovo, Iraq and Libya. Of course, these have no bearing to the illegality of Russia’s invasion of Ukraine today. Nonetheless, there is an element of truth that the prohibition of the use of force and respect of territorial integrity has been undermined by the West in the past.

However, whilst Russia today and some Western states in the past have circumvented international law in favour of perceived national security interests or humanitarian grounds this does not and should not render international law dead or irrelevant. To deem so will be both erroneous and an oversimplification. It is international law that shapes the debate and provides a most powerful language through which states like Russia try to justify their actions. Whilst Putin is flagrantly breaching the UN Charter, he still tries to defend his conduct by appealing to exceptions or justifications contained within the UN Charter itself. Most importantly however, whilst international law was not able to prevent Russia to wage war against Ukraine there is law and it is the breach of such international law that has resulted in global sanctions, protests, dissent and the delegitimating of Russian power.

The decision by Putin to invade Ukraine signals the end of the post-Cold War era. What will follow remains unknown. However, our values of democracy, freedom, territorial integrity, and the rule of law should never be abandoned. Democracies should always ensure that their global behaviour also adheres to these values. Democracies should not appease; they need to bound together and fight aggression. Citizens of democracies should never take for granted the importance of our values based system and how easy these can vanish when authoritarian demagogues take power. 

It is imperative that we oppose Putin’s actions not only because we must support the Ukrainian people in the face of aggression but also because it is a breach of international law and because relationships and problems between states should always be shaped and resolved by adherence to legal principles. 

By Vasilis (Bill) Giavris

Lawyer & Political Scientist